Terug naar de oude schoolbanken in het Heemkundemuseum

Terug naar de oude schoolbanken in het Heemkundemuseum

Toegegeven, als je eenmaal het Heemkundemuseum in Sint Odiliënberg binnenloopt en je oog valt op de nieuwe tentoonstelling “Onderwijs in de Roerstreek door de jaren heen - Hoe het was in de klas?”, dan ben je verkocht. Ook wel logisch, want iedereen heeft wel iets gehad met school en onderwijs. Ik ben benieuwd naar het verhaal achter deze tentoonstelling.

De samenstellers Alex Peeters, Jan van der Varst en Wim Veelen zijn al begin 2021 begonnen met de voorbereidingen. Alex: “De vorige tentoonstelling over onderduikers en verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog is wat langer te zien geweest door de coronaperiode. Wim, Jan en ik hebben begin 2021 de koppen bijeen gestoken om een nieuw onderwerp te kiezen. De keuze viel uiteindelijk op scholen en onderwijs, vooral omdat dit nauw aansluit bij de ervaringen van bijna iedereen. De zoektocht waar we toen aan zijn begonnen, heeft uiteindelijk een schat aan materiaal opgeleverd.”

Anekdotes
Dat materiaal is heel divers: oude schoolbankjes, landkaarten, rapporten, schoolbriefjes, filmopnames, fotomateriaal, maar ook een boek en bijbehorende usb-stick. Wim: “We hebben een oproep geplaatst in de lokale blaadjes, dat heeft veel opgeleverd, vooral van particulieren. Mensen bewaren best veel op zolder, dus dat kwam nu goed uit. Voor de camera werd door negen mensen van 50 tot 96 jaar verteld over de tijd op school in de Roerstreek. In drie filmzaaltjes zijn deze opnamen te bekijken, evenals filmopnamen op Roerstreekscholen uit de periode 1935-1975.” Aan de tentoonstelling hebben meer dan zestig vrijwilligers meegewerkt, het opbouwen heeft ongeveer zeven weken in beslag genomen.

Ervaringen
Zoals gezegd, iedereen heeft wel ervaringen uit zijn of haar lagere schoolperiode. Meestal leuke, maar soms ook minder leuke. Alex: “De mooie verhalen van het schoolplein kent iedereen wel. Maar denk ook eens aan de beperkte keuzevrijheid die kinderen vroeger hadden. Daar hebben veel mensen tot op latere leeftijd de gevolgen van ervaren. Ook daar besteden we aandacht aan.”

Onderwijsontwikkeling
De tentoonstelling geeft ook inzicht in de ontwikkeling van het onderwijs in Nederland en specifiek in de Roerstreek. Zo kun je op panelen zien hoe het onderwijs in de verschillende kernen is geweest, met beeldmateriaal van schoolgebouwen, die meestal niet meer bestaan. Jan: “We vonden het ook belangrijk om de ontwikkelingen in een breder kader te plaatsen. Een bezoek aan het Nationaal Onderwijsmuseum in Dordrecht was heel inspirerend. Je komt er langzaam achter dat de ontwikkelingen in het onderwijs erg van invloed zijn geweest op de omliggende samenleving. Dat beeld schetsen we ook in deze tentoonstelling. Denk aan de schoolstrijd, de komst van de Mammoetwet, de invloed van de kerk. Vertaal dit maar eens naar de Roerstreek. Het onderwijs heeft een bepalende rol gespeeld in de ontwikkeling van een overwegend agrarische streek met veelal kleine boerderijen tot wat het nu is. Anders gezegd: de emancipatie van de Roerstreek.”

Verrassend
Bij de voorbereidingen van de tentoonstelling kwamen ook wel verrassende ontdekkingen aan de oppervlakte. Wim: “Wie weet bijvoorbeeld dat er in Posterholt ooit een landbouwhuishoudschool was? Of wat dacht je van de douaneschool in Montfort? En juffrouw An Naus, die op haar 23e schoolhoofd werd van de meisjesschool in Sint Odiliënberg en daarmee het jongste schoolhoofd in Nederland was? Enfin, dit zijn maar enkele voorbeelden, maar we hebben veel meer kunnen vastleggen in het boek.”
Over het boek gesproken: dit is voor 20 euro te koop in het museum. De samenstellers verwachten dat een bezoek aan de tentoonstelling de belangstelling voor het boek zeker zal aanwakkeren. Overigens krijg je er voor 10 euro extra een usb-stick bij, waarop alle filmopnames te zien en te horen zijn. Leuk om thuis nog eens te herbeleven.

Tot slot
Natuurlijk is er veel meer te vertellen. Wat te denken van het viergeneratiegesprek van moeder, dochter, kleinkind en achterkleinkind. De tentoonstelling in het Heemkundemuseum is daarom echt een aanrader. Nog te zien tot eind volgend jaar. Het museum is open op iedere dinsdag, woensdag, donderdag en zondag van 13.30 uur tot 17.00 uur. Entree: 4 euro voor volwassenen, 2 euro voor kinderen t/m 14 jaar.

Voor meer informatie of vragen kun je ook mailen naar schoolherinneringen@gmail.com. Of kijk op www.roerstreekmuseum.nl 

Op de foto: De samenstellers van de tentoonstelling (v.l.n.r.) Alex Peeters, Wim Veelen en Jan van der Varst.  

Tekst en foto: Freek Noten.

Gepubliceerd: 01 DEC 2022 - 08:13